Als straatdiender (vanaf 1973 tot medio 1982) dacht ik altijd, wat hebben die hulpOvJ's een mooie baan. Dat bleek uiteindelijk niet helemaal (of helemaal niet?) te kloppen. Vroeger riep je als er een groter probleem was de hulpOvJ ter plaatse en die nam dan een beslissing (in ieder geval in Utrecht). Jij deed gewoon wat er beslist was (ongeveer). Toen ik zelf halverwege de jaren 80 hulpOvJ werd, kwam ik er achter dat er wel veel van je verwacht werd, zeker voor wat betreft de kennis van je bevoegdheden. Ik was inmiddels docent op de Politie Academie in Apeldoorn en maakte daarom al snel een syllabus voor hulpOvJ's, voor mijzelf maar ook voor de studenten. De syllabus bestond uit een grote stapel papier op A4 formaat met van die hele grote nietjes er doorheen, ik heb hem hier op mijn werkkamer nog liggen.

Al snel hoorde ik dat de syllabus in veel korpsen gebruikt werd maar dat het meeslepen wel eens problemen opleverde. Ik kwam in die tijd een rechter-commissaris tegen die een juridische zakagenda had. Het idee was geboren: een zakboek is immers veel makkelijker mee te nemen (bedankt nog Klaas)! In 1986 verscheen het eerste zakboek voor de hulpOvJ.

Eind jaren 80 werd ik OvJ en begreep al snel dat er ook behoefte was aan een afgeslankte (en dus ook goedkopere versie) voor de opsporingsambtenaar. Ik heb het zakboek hulpOvJ toen onder een andere naam op mijn pc opgeslagen (opsporingsambtenaar) en gewist wat ik voor die opsporingsambtenaar minder belangrijk vond. Tevens heb ik de tekst aangepast. Het zakboek opsporingsambtenaar was geboren.

Mijn ervaring als OvJ leerde me inmiddels ook dat de politie zich op bevoegdhedengebied zeer veel tekort deed door onvoldoende kennis van het Wetboek van Strafrecht. De vele ontwikkelingen die op dat gebied hebben plaatsgevonden dringen nog steeds onvolledig en niet goed door tot de alledaagse praktijk. Het aantal gewijzigde en nieuwe strafbepalingen alleen al in het Wetboek van Strafrecht zou sinds halverwege de jaren 90 wel eens duidelijk meer dan honderd kunnen zijn!! En de wijzigingen blijven komen. Een goede kennis van dat materiële strafrecht leidt ongetwijfeld tot de conclusie dat het aantal strafbare feiten (veel) omvangrijker is dan wordt vermoed en er dus ook veel eerder dwangmiddelen kunnen worden toegepast. En op veel van die nieuwe of aangepaste strafbepalingen staat voorlopige hechtenis. En dan hebben we het nog niet over de jurisprudentie gehad!! Ik zou pagina's vol kunnen schrijven. En dat heb ik dan ook gedaan: het zakboek Strafrecht voor de Politie. En ook dat boek wordt inmiddels veel gebruikt, evenals het inmiddels het ook door mij geschreven zakboek Proces-verbaal en Bewijsrecht. Zie hierover de pagina Productinfo.

De boeken zijn volgens mij ook zo'n succes omdat de omvang en de complexiteit van strafrecht en strafvordering door al die wijzigingen niet meer vergeleken kan worden met de situatie van zo'n 10, laat staan 25 jaar geleden. En dat is nu juist de periode geweest waarin de meeste politieambtenaren van de opleidingsschool kwamen.

Ook voor de recent afgestudeerde politieambtenaren geldt natuurlijk dat je niet kunt verwachten dat deze alle voor hen belangrijke ontwikkelingen in het hoofd kunnen houden en daarnaast zelfstandig de nieuwe ontwikkelingen wel zullen bijbenen.

Daarnaast valt in de samenleving een nog steeds toenemende aandacht voor de toepassing van het strafrecht te signaleren. Volgens vooraanstaande auteurs is de geloofwaardigheid van het strafrecht in het geding gekomen, het vertrouwen van het publiek in de politie en het openbaar ministerie geschokt en het beeld van justitie beschadigd geraakt.

Regelmatig terugkerend strafrechtelijk vervolgonderwijs voor de politieambtenaar gericht op opfrissing van zijn strafrechtelijke kennis en de actuele veranderingen binnen het strafrecht is er nauwelijks. Dit terwijl die politieambtenaar voor onze samenleving nu juist zo belangrijk is! Hij is het immers die binnen de justitiële keten vaak als eerste de strafrechtelijke contacten met de burger heeft. Als hij daarbij onvoldoende kennis van zijn bevoegdheden heeft dan levert dat vanzelf de nodige klachten op. Dit geldt natuurlijk ook voor onvoldoende kennis over de mogelijke strafbaarheid van bepaald handelen of nalaten. Ook dat kan weer leiden tot het onrechtmatig toepassen van dwangmiddelen maar ook tot het ten onrechte niet toepassen van dwangmiddelen.

Daarnaast zullen er nogal wat ingezonden processen-verbaal vanuit justitie weer retour politie gaan en mogelijk in het zogenaamde verticale archief verdwijnen. Uiteindelijk beschadigt dit het vertrouwen dat de burger in de politie moet hebben en dus ook de rechtsstaat. Zeker in de huidige tijd iets om in de gaten te houden.

Jaarlijkse verschijning van de zakboeken lijkt inmiddels niet meer voldoende te zijn, vandaar deze website, met daarop ondermeer de voor de dagelijkse opsporingspraktijk belangrijke actualiteiten die na het uitkomen van de laatste editie van het zakboek zijn verschenen. Maar ook een tip van de week (ook weer ingegeven door de dagelijkse opsporingspraktijk), een tiparchief, meerkeuzevragen, diapresentaties (ondermeer gebruikt bij Strafwerk met Mike) en een interactieve bespreking van "het misdrijf van de maand". Gebruikers van de zakboeken kunnen een abonnement nemen op de door mij verzorgde Nieuwsmail die attendeert op de allerlaatste actualiteiten. 

Tot slot. Ik zal mijn ervaring als diender nooit vergeten. Ik heb er 17 jaar van genoten. Maar ik weet ook hoe moeilijk het werk kan zijn en dat er toch het een en ander van je verwacht wordt (waarbij er géén tijd is om boeken te raadplegen). Zo dacht ik tijdens de kroningsrellen (toen ik met een collega van de Kmar "het verkeer" mocht regelen in Amsterdam) dat er een revolutie begonnen was. Viel gelukkig mee. Hulde voor het vakmanschap, de integriteit en eerlijkheid waarmee de Nederlandse politie zijn werk verricht.

Mike Hoekendijk